Budynki

Pierwsze budowle wznoszone na wyspach laguny wykazują wyraźnie wpływy starochrześcijańskiej architektury Rawenny, czego przykładem jest katedra S. Maria Assunta na wyspie Torcello, zbudowana VII w. na wzór trójnawowych, podłużnych bazylik o trzech apsydach oraz poprzedzającym świątynie narteksie. W IX w., w okresie powstawania Wenecji, Torcello było kwitnącym centrum handlowym laguny, miastem o wielu kościołach i klasztorach. Stąd też katedra torcellańska stała się wzorem dla pierwszych kościołów weneckich, jak: S. Marco, S. Piętro in Castello, S. Zaccaria i innych.

W XI w. zaczynają przenikać na lagunę bizantyńskie formy budownictwa oraz wpływy sztuki arabsko-mauretańskiej, które całkowicie zmieniają charakter architektury wyspiarskiej. Wpływy te w połączeniu z rodzimą tradycją i twórczą adaptacją nowych form do specyficznego położenia miast na małych wyspach, powodują wykształcenie się form architektury zwanej wenecko bizantyńską. Powstają budowle sakralne na planie centralnym, m. in. S. Fosca na Torcello i S. Giacomo na Rialto. Wśród nich najbardziej okazała, nowa Bazylika Św. Marka, stanowiąca najwyższe osiągnięcie architektury wenecko-bizantyńskiej. Jej struktura jest typowo orientalna, oparta na planie krzyża greckiego przykryta pięcioma kopułami, z wnętrzem pełnym wschodniego przepychu, kolorowych marmurów, złota, mozaik i kolumn o pięknie rzeźbionych kapitelach. Wystrój zewnętrzny świątyni odbiega od surowych schematów bizantyńskich, potwierdzając weneckie umiłowanie barw i bogatej dekoracji rzeźbiarskiej.

Fasada Bazyliki sw Marka
Fasada Bazyliki sw Marka
Od strony Placu św. Marka kościół zdobi imponujących rozmiarów fasada z pięcioma portalami zwieńczonymi półkolistymi tympanonami, które zdobią barwne mozaiki. Pod arkadami kondygnacji wyższej znajdują

Między XII i XIII w. wraz ze wzrostem potęgi morskiej i handlowej Serenissimy oraz zamożności jej mieszkańców, rozwija się i wykształca charakterystyczny typ pałacu weneckiego siedziby patrycjusza, kupca i żeglarza. Przy zachowaniu struktury orientalnej formuje się odrębny rodzaj architektury budynku, dostosowany do warunków wyspiarskich Wenecji i odpowiadający poczuciu piękna jej mieszkańców oraz pomysłowości tworzących go artystów. Trzeba podkreślić, że architektura świecka Wenecji rozwijała się znacznie swobodniej i stworzyła bardziej oryginalne i pełne fantazji rozwiązania niż budownictwo sakralne, ograniczone kanonami i tradycjami architektonicznymi. Przykładami wenecko-bizantyńskiej architektury świeckiej są pałace: Fondaco dei Turchi, Ca' da Mosto, Palazzo Loredan i Palazzo Farsetti, położone nad Kanałem Grandę.

Pod koniec XIII w. pojawia się w Wenecji gotyk, który pod wpływem sztuki weneckiej i bizantyńskiej przyjmuje nowe, oryginalne formy. Szczyt rozwoju osiąga w XIV i XV w. określony nazwą goticofiorito. Wyróżnia go bogactwo ornamentów, polichromia fasad pałaców, ostre łuki okien, arkad i portali, które z czasem przechodzą w formę trójliścia oraz bogate i pełne fantazji marmurowe ażury nad łukami okien i loggii.

W tym czasie Wenecja znajduje się u szczytu swej potęgi. Jest to zarazem okres największego rozkwitu budownictwa, które zmienia całkowicie oblicze miasta. Powstają arcydzieła gotyku weneckiego: Palazzo Ducale z Porta delia Carta i Ca' d' Oro, będące wzorem dla wytwornych siedzib, wznoszonych przez arystokrację wzdłuż brzegów Kanału Grandę. Pałac Dożów staje się najdoskonalszym wyrazem nowego stylu, skupiającym jego typowe cechy: fantazyjny ażur okien i loggii, łuki ostre trójlistne, nawiązanie do tradycyjnej struktury fasady casa veneziana t.j. portyku i loggii oraz wielobarwną mozaikę marmurów najwyższej, gładkiej kondygnacji, zakończonej subtelną koronką marmurową.

Nowy styl występuje również w budownictwie sakralnym, gdzie zwracają uwagę dwa wspaniałe, a jednocześnie największe kościoły gotyckie Wenecji: S. Maria Gloriosa dei Frari i Ss. Giovanni e Paolo, niezwykle podobne w koncepcji, kształcie i proporcjach.

Renesans dociera do Wenecji z dużym opóźnieniem (pod koniec XV w.) z trudem wypierając gotyk i zakorzenione upodobania do bogatej dekoracji, żywych barw i światła. Wenecjanie zaakceptowali wprawdzie nowe formy architektury, surowe proporcje i proste linie, ale wprowadzili do nich własne elementy zdobnicze: rzeźby, kolorowe marmury, bogatą ornamentykę. Nowy styl wkracza od strony Lombardii, skąd napływają znani artyści i sławni architekci. Do nich należy rodzina Lombardich, której najwybitniejszym przedstawicielem jest Piętro Lombardo (1435-1515), rzeźbiarz i architekt oraz jego dwaj synowie Antonio i Tullio. Są oni twórcami najbardziej charakterystycznych budowli renesansu weneckiego: kościoła S. Maria dei Miracoli i uroczego Palazzo Dario nad Kanałem Grandę. Drugim wybitnym architektem lombardzkim, osiadłym w Wenecji, jest Mauro Codussi (1440-1504), twórca Torre deli' Orologio, Prokuratii Vecchich, nowej fasady kościoła S. Zaccaria i kościoła S. Michele in Isola. W tym okresie działa również Antonio Rizzo, autor pięknej renesansowej fasady dziedzińca Pałacu Dożów oraz Schodów Gigantów.

W XVI w. w architekturze renesansu pojawiają się akcenty klasycyzujące, które wprowadzają Giorgio Spavento, Michele Sanmichelli, a przede wszystkim toskańczyk Jacopo Sansovino (1486-1570). Ten ostatni jest najwybitniejszym przedstawicielem dojrzałego renesansu weneckiego, łączącym idealnie podstawowe cechy stylu z weneckim upodobaniem do światła i koloru oraz bogatej ornamentyki rzeźbiarskiej. Do najcenniejszych osiągnięć tego sławnego architekta i rzeźbiarza należą: Libreria Vecchia (Sansozńniana), Loggetta, Zecca oraz Palaz-zo Ca' Grandę. W Librerii Sansovino powraca do schematu fasady casa veneziana z portykiem i loggią, wprowadzając doń rzymski porządek architektoniczny, który wieńczy balustradą, rzędem posągów i obeliskami.

W ostatnich latach XVI w. działa w Wenecji inny wielki architekt, Andrea Palladio (1508-80), nawiązujący do klasycznych form architektury rzymskiej, które rozwija według własnej oryginalnej koncepcji. Jest on twórcą wspaniałej świątyni na wyspie S. Giorgio Maggiore i kościoła II Redentore na wyspie Giudecca oraz wielu willi patrycjuszowskich w okolicach Wenecji. Uczniami Sansovina i Palladia są Antonio da Ponte i Vincenzo Scamozzi. W XVII w. pojawia się w Wenecji barok, którego czołowym reprezentantem jest Baldassare Longhena (1598-1682), autor pięknych form kościoła S. Maria delia Salute, dominującego swą białą sylwetką i potężną kopuła nad Basenem św. Marka. Jego dziełem jest również Palazzo Pesaro, Palazzo Rezzonico i Scuola dei Carmini. W rozwiązywaniu wnętrz Longheny widoczna jest inspiracja palladiańska. Znajduje on wielu naśladowców, m.in. G. Sardiego i A. Tremignona, którzy wznoszą budowle barokowe o fasadach przeładowanych figurami, płaskorzeźbami i ornamentami. Pod koniec XVIII w. do Wenecji wkracza neoklasycyzm, którego rozwój przypada na okres napoleoński i austriacki.







Forum wypowiedzi:

  • Joana Joana

    Każdemu znajomemu polecam zobaczenie Wenecji na własne oczy, będąc tam można poczuć się jak w tamtejszych czasach, jak w innej epoce. Budowle, architektura i atmosfera tam panująca jest wyjątkowa wspaniała. Wenecja jest cudowna!

© 2010-2017
sql: 3 time: 0.016135931015015 sec