Historia

Najazdy barbarzyńców, które towarzyszyły upadkowi zachodniego imperium rzymskiego, stały się bezpośrednią przyczyną powstania Wenecji. Mieszkańcy kwitnących miast Veneto, leżących na szlaku pochodu dzikich hord Wizygotów, Hunów i Ostrogotów, szukali ucieczki na bezpiecznych, trudno dostępnych wyspach laguny górnego Adriatyku, zamieszkanych przez nieliczną, ubogą ludność zajmującą się rybołówstwem i eksploatacją soli.
Rok 451 uznaje się powszechnie za datę pierwszego osiedlenia na wyspie Rialto. Inwazja Longobardów u schyłku VI w. powiększyła rozmiary emigracji na otoczone wodą bezpieczne wyspy laguny. Longobardowie nie ograniczyli się bowiem do podboju terytorium, ale po usadowieniu się w północnych Włoszech i stworzeniu królestwa, zmuszali poddanych do przyjmowania ich praw, obyczajów, a także heretyckiej religii Ariusza.
Uchodźcy wieźli ze sobą cały dobytek. Wraz z nimi przenosiło się duchowieństwo, ratując obiekty kultu i skarbce kościelne. Mieszkańcy zrujnowanych miast Altino, Akwilei, Asolo, Oderzo, Padwy i innych znaleźli schronienie na wyspach Grado, Eraclei, Torcello, Mazzorbo, Jesolo, Lido i Rialto. Między VI i VII w. uformowała się federacja wysp laguny z ośrodkiem politycznym i wojskowym w Eraclei, handlowym w Torcello i religijnym w Grado, dokąd przeniósł się patriarcha Akwilei. Pierwszą władzą nowego społeczeństwa wyspiarskiego byli trybunowie morscy (tribuni marittimi), wybierani spośród lokalnej arystokracji.
Od 697 r. władza przechodzi w ręce jednego wodza księcia, zwanego po wencku doge (doża). Pierwsi dożowie byli mianowani przez cesarzy bizantyńskich. Ich siedzibą była Eraclea, a od 742 r. Metamauco na wyspie Lido. W połowie VIII w. wykorzystując upadek Rawenny, zagarniętej przez Longobardów, wyspy laguny uniezależniają się od Bizancjum, czego wyrazem staje się elekcja doży przez zgromadzenie ludowe. Są to narodziny Republiki. Następuje konsolidacja społeczeństwa wokół obranej przez siebie władzy. Jednocześnie rozwija się handel morski młodego państwa Wenetów.
Longobardowie ustępują przed potęgą Karola Wielkiego, który opanowuje północne Włochy, a swego syna wysyła na podbój wysp laguny. Dla lepszej obrony przed Frankami władze laguny przenoszą się w 811 r. na wysoki brzeg wyspy Rialto. Statki Franków grzęzną na mieliźnie i Karol Wielki, zawierając układ w Akwizgranie, rezygnuje z posiadłości weneckich. Rok 811, data przeniesienia się doży i władz laguny na wyspę Rialto jest historycznym początkiem Civitas Venetiarum, zwanej później Wenecją. Rozpoczyna się szybki rozwój wyspy, położonej centralnie w stosunku do innych. Tu doża wznosi swój zamek obronny obok kościoła Św. Marka, patrona miasta, a patrycjusze budują liczne pałace nad kanałami. Wenecja rozpoczyna ożywiony handel z miastami usytuowanymi na obu wybrzeżach Adriatyku. Władze laguny szybko zdają sobie sprawę ze swego korzystnego położenia geograficznego, które umożliwia prowadzenie szerokiej wymiany towarowej między Wschodem a Zachodem. Do tego niezbędne jest jednak panowanie nad Adriatykiem i wschodnią częścią Morza Śródziemnego. Wieki późniejsze są nieustanną kroniką walk stoczonych na morzu i zwycięskich podbojów Istrii, Dalmacji, Apulii oraz wybrzeży Grecji i wysp Morza Egejskiego.

Opanowanie wybrzeży Adriatyku przyczynia się do wzrostu potęgi morskiej i znaczenia młodej Republiki Weneckiej. Ponadto Wenecja zawiera korzystne układy handlowe i prowadzi zręczną politykę zagraniczną, która podnosi jej prestiż wśród krajów Europy. Świadczy o tym fakt powierzenia doży Sebastiano Zianiemu roli mediatora w konflikcie między papiestwem a cesarstwem niemieckim.
W 1177 r. na progu nowo zbudowanej, wspaniałej Bazyliki Św. Marka odbyło się słynne pojednanie miedzy cesarzem Fryderykiem I Barbarossa a papieżem Aleksandrem III. Wdzięczny papież wręczy! doży złoty pierścień, jako symbol panowania Wenecji nad Adriatykiem.
Jednocześnie następuje stopniowe przejmowanie władzy wewnętrznej przez wąską grupę arystokracji, której interesy reprezentuje dwóch doradców u boku doży. W rezultacie zmiany układu sił, zgromadzenie ludowe traci na znaczeniu. Znane są nieudadane próby niektórych dożów, pragnących przekształcić dożostwo w monarchię dziedziczną.
W okresie wypraw krzyżowych, zainicjowanych przez papieża Urbana II, Wenecja z niepokojem śledzi rozwój wydarzeń na Bliskim Wschodzie, które ograniczają jej handel morski i zmniejszają strefy wpływów. Nic więc dziwnego, że wraz z upadkiem Jerozolimy i zawiązaniem się IV krucjaty, Republika Wenecka postanawia wziąć w niej czynny udział w celu wyciągnięcia dla siebie maksimum korzyści. Organizację i wykonanie tego zamierzenia uznano za prawdziwy majstersztyk pod względem politycznym, ekonomicznym i handlowym. Pod pretekstem udzielenia krzyżowcom pomocy zbrojnej, jeden z najsławniejszych wodzów weneckich doża Enrico Dandolo osiemdziesięcioletni, prawie ślepy ale pełen energii i sprytu starzec przygotowuje okręty wojenne i stojąc na czele floty weneckiej, wiozącej krzyżowców Francji i Flandrii, zamiast wyzwolić Jerozolimę, zdobywa dla Wenecji Zadar, a następnie w 1204 r. Konstantynopol, zagarniając jednocześnie trzecią część potężnego imperium bizantyńskiego. Zdobywcy przywożą cenne łupy, wśród nich wschodnie rzeźby, kolumny, malowidła i wyroby złotnicze, które później ozdobią weneckie kościoły i pałace patrycjuszów, a część stanie się podstawą skarbca Bazyliki Św. Marka. . W XIII w. ekspansja Wenecji na Bliski Wschód osiąga swoje apogeum. Władza Republiki rozciąga się wzdłuż wybrzeży całego Adriatyku i Morza Egejskiego aż po Dardanele i morze Marmara, obejmując Wyspy Jońskie, Eubeę, znaczną część Peloponezu, Candię*), część Tracji i część Konstantynopola. Następuje niesłychany rozkwit handlu. Kupcy weneccy docierają do Krymu, Morza Azowskiego, Azji Mniejszej i Zatoki Perskiej. Nawet z Egiptem, przez który napływają z Indii wielce poszukiwane w Europie towary, Wenecja wchodzi w korzystne układy, narażając się na ekskomunikę papieża. W tym okresie wyrusza w swoją egzotyczną podróż do Chin sławny podróżnik wenecki Marco Polo.
Zyski płynące z handlu przyczyniają się do szybkiego wzbogacenia mieszkańców i przekształcenia biednej, błotnistej wyspy we wspaniałe miasto o marmurowych pałacach, które już w XIII-XIV w. wzbudza niebywały zachwyt przyjezdnych. Dobrobyt ogarnia całą ludność, która czerpie wysokie dochody ze swej pracy.
W tym okresie Wenecja liczy ok. 20 tys. dokerów, 10 tys. robotników zatrudnionych w Arsenale przy budowie statków i odlewaniu dział oraz ok. 20 tys. drobnych kupców, którzy nabywają przywieziony towar i sprzedają go w całej Europie.
Jednocześnie następuje rozkwit rzemiosł artystycznych, szczególnie złotnictwa, krawiectwa i dekoracji wnętrz, zaspokajający liczne zamówienia uwielbiającego przepych patrycjatu weneckiego.
Na początku XI w. finanse publiczne, którymi zarządzał doża przechodzą w ręce Prokuratorów św. Marka. W XII w. powołano do życia Wielką Rade, organ składający się z 480 członków wybieranych wyłącznie z rodów arystokratycznych, który zaczął zastępować zgromadzenie ludowe w jego funkcjach prawodawczych. W ten sposób arystokracja kontrolowała i ograniczała władzę doży, odsuwając jednocześnie od rządów inne stany. Zwiększono liczbę doradców doży do 6 i stworzono Najwyższy Trybunał Czterdziestu, organ wyposażony w najwyższe atrybuty władzy. Na początku XIII w. ukonstytuował się Senat, złożony ze 120 członków, który zastąpił działalność pregadi, tj. zgromadzenia najbardziej wpływowych obywateli zwoływanych dorywczo przed oblicze doży dla wyrażenia swych opinii w ważnych sprawach państwowych. Ukoronowaniem reorganizacji były uchwały, które zapadły w czasie Wieczoru Wielkiej Rady w 1297 r. zastrzegające wszelkie prawa polityczne wyłącznie dla rodzin patrycjuszowskich, wpisanych do Złotej Księgi.

Niebywały wzrost potęgi politycznej, handlowej i militarnej Republiki Weneckiej od dawna niepokoił Genuę, drugą na Półwyspie Apenińskim potęgę morską, która posiadała dotychczas monopol handlu we wschodniej części Morza Śródziemnego. Oba państwa rozpoczęły ostrą rywalizację. Początkowo była to walka o strefy wpływów, o porty na wybrzeżu, aż doszło do poważniejszych konfliktów zbrojnych, zakończonych sławną bitwą pod Chioggią w 1380 r., w której flota wenecka rozbiła doszczętnie okręty Genueńczyków.
Zlikwidowanie zagrożenia na Morzu Śródziemnym spowodowało rozwój handlu ze Wschodem, przynosząc dalszy wzrost bogactwa i znaczenia Serenissimy. Wiek XIV jest okresem szczytu morskiej potęgi Republiki. W następnym wieku Wenecja rozszerza maksymalnie swoje granice lądowe. Wykorzystując chaos, powstały po śmierci księcia Mediolanu, przyłącza do swego terytorium Feltre, Bassano, Padwę, Weronę, Udine, a w wyniku późniejszych walk z Viscontimi i Sforzami powiększa swoje posiadłości zachodnie aż po rzekę Addę. Jednocześnie zawiera przymierza z księstwami Mediolanu i Toskanii.

W 1453 r. Turcy opanowują Konstantynopol. Potęga otomańska rośnie w sile i zagraża posiadłościom weneckim na wybrzeżu Morza Śródziemnego. Turcy zdobywają Cyklady, Eubee, Moreę, Negroponte. Wenecja wchodzi w układy z sułtanem, płacąc wysokie sumy za prawo handlu na terytorium tureckim. W drugiej połowie XV w. mimo pojedynczych zwycięstw, Wenecja traci większą część swoich terytoriów nadmorskich na rzecz Turcji. Jedynym nabytkiem w owym okresie jest Cypr, przyłączony do Republiki wskutek małżeństwa króla Cypru z patrycjuszką wenecką Katarzyną Cornaro. Wkrótce jednak i Cypr wpada w ręce otomańskic. Nieprzerwany pochód potęgi tureckiej wywołuje przerażenie świata chrześcijańskiego, który jednoczy się przeciw siłom wroga. Papiestwo, Hiszpania, Sabaudia i Kawalerowie Maltańscy wystawiają łącznie flotę liczącą ponad 200 okrętów, która w 1571 r. pod Lepanto (Grecja) odnosi słynne zwycięstwo nad potęgą turecką. Jednakże Wenecja wskutek niekorzystnego układu z Turcją traci dalsze terytoria.
Pod koniec XVI w. z wielkiego imperium kolonialnego Republiki pozostają tylko szczątki. Jej potęga militarna, którą stanowiła flota, została w poważnej części zniszczona w czasie długotrwałych wojen z Turcją. Wskutek utraty kolonii na wybrzeżach Morza Śródziemnego, a głównie w wyniku odkrycia i uruchomienia przez Portugalczyków nowej drogi do Indii wokół Przylądka Dobrej Nadziei, odebrany został Wenecji monopol handlu z Bliskim Wschodem i z Indiami, który przynosił Republice ogromne zyski. Następuje upadek gospodarki Serenissimy, która próbuje ratować swoją sytuację proponując sułtanowi egipskiemu przekopanie kanału w przesmyku sueskim. Ale bez skutku. Handel z Europą i nagromadzone bogactwa pozwalają Wenecji jeszcze przez najbliższe dwa stulecia utrzymać dotychczasowy poziom dobrobytu. Długi spokój na morzu, po zwycięstwie pod Lepanto, został wiek później naruszony nowymi podbojami Turcji, która zagarnęła ostatnie posiadłości weneckie na Morzu Śródziemnym. Republika postanawia otworzyć karty Złotej Księgi dla 80 bogatych rodów mieszczańskich, aby zebrać pieniądze na wystawienie silnej floty wojennej. Efektem tych poczynań są nowe zwycięstwa na morzu, jednakże utraconych pozycji nie udaje się odzyskać.
Zmierzch potęgi państwa nie znalazł odbicia w życiu obywateli. Odwrotnie, wiek XVIII jest okresem zabaw, hucznych przyjęć i wystawnych uroczystości państwowych. Wenecja bawi się ponad stan, karnawał trwa prawie pół roku. Jest to również okres ponownego rozkwitu sztuki, szczególnie malarstwa, muzyki i teatru.
Pod koniec XVIII w. do Wenecji zaczynają przenikać idee rewolucji francuskiej, które znajdują podatny grunt w państwie rządzonym przez garstkę arystokracji. Toteż gdy w czasie wojny z Austrią Napoleon Bonaparte przekracza granice Serenissimy, witany jest tam jako wyzwoliciel. Tymczasem wódz Francuzów w sekrecie obiecuje Wenecję Austrii oraz żąda przeprowadzenia demokratycznych reform w państwie. 12 maja 1797 r. Wielka Rada w czasie burzliwego posiedzenia olbrzymią większością głosów obala tysiącletnią Republikę i powołuje prowizoryczny rząd ludowy. W tym samym roku, na podstawie układu w Campoformio całe Veneto z Wenecją włącznie przechodzi pod panowanie Austrii. Jest to koniec Republiki.
W 1805 r. w wyniku zakończenia wojny Francji z koalicją anglo-rosyjsko-austriacką powstaje proklamowane przez Napoleona Królestwo Włoch, obejmujące Lombardię i Veneto. Następuje ciężki okres dla Wenecji. Z polecenia Napoleona Francuzi wywożą wiele bezcennych dzieł sztuki do Paryża, a spora część ulega rozproszeniu. Po Kongresie Wiedeńskim Wenecja przechodzi ponownie pod panowanie Austrii, spod którego wyzwala się na krótko w czasie Wiosny Ludów.
Pod przewodnictwem patrioty weneckiego Daniela Manina utworzony zostaje Tymczasowy Rząd Republikański. Przez półtora roku powstańcy weneccy stawiają czoło nacierającym Austriakom. Po długim oblężeniu, wskutek głodu i panującej cholery, miasto poddaje się. W 1861 r. w rezultacie walk o niepodległość następuje zjednoczenie Wioch. W 1866 r. w wyniku przeprowadzonego plebiscytu wenecjanie opowiadają się olbrzymią większością głosów za przyłączeniem do Wioch. W II połowie XIX w. Wenecja, stolica prowincji, zaczęła wykazywać cechy stagnacji wskutek handlowej konkurencji Triestu, głównego portu monarchii austro-węgierskiej. Jedynym ożywiającym wydarzeniem stało się otwarcie w 1895 r. międzynarodowego Biennale Sztuki Nowoczesnej, które później przekształciło się w jedną z najważniejszych imprez artystycznych świata.

W czasie I wojny światowej miasto było siedzibą dowództwa floty morskiej walczącej z Austrią. Wenecja przeszła silne bombardowania, które spowodowały wiele ofiar w ludności i na szczęście niewielkie straty wśród zabytków miasta, głównie dzięki ochronie pomników i przeniesieniu cennych dziel sztuki w bezpieczne miejsce. Powstanie po I wojnie światowej portu przemysłowego Marghera przyczyniło się do ożywienia gospodarczego miasta. Dzięki licznym inicjatywom kulturalnym i artystycznym (sympozja, wystawy, przeglądy, koncerty) oraz rozwojowi zaplecza hotelowego nastąpił wzrost zainteresowania Wenecją i napływ turystów z całego świata. Podczas II wojny światowej największe szkody w czasie bombardowania miasta poniosła Marghera, natomiast Wenecja wyspiarska prawie nie ucierpiała. W okresie okupacji istniał tu podziemny ruch oporu, zginęło sporo faszystów, których hitlerowcy pomścili rozstrzelaniem wielu obywateli miasta. Po odzyskaniu wolności Wenecja włączyła się w odnowę państwa włoskiego i rozpoczęła aktywną działalność jako miasto sztuki, zajmując szybko pierwsze miejsce pod względem liczby zwiedzających.

Komentarze i opinie

magdalena: Zwiedzilam to piekne miasto 05-08-208. Ciekawa bylam jego histori. Jest niesamowita jak i samo miasto. Polecam.
dodano 2008-08-10 12:28:34

przez 77.116.254.203 host: 77.116.254.203
tomek: Byłem zwiedziłem i nie żałuje... choć wracając stwierdziłem że widziałem w 3 dni wszystko ciekawe co było do zobaczenia jednak czytając ten serwis dowiaduje się że było o wiele wiele więcej ciekawych żeczy któych nie widziałem albo które były tuż za rogiem meijsca do którego doszedłem... i teraz dylemat - Wracać tam za rok?
dodano 2008-09-01 20:59:16

przez 89.229.75.207 host: host-89-229-75-207.szczecin.mm.pl
stanisław: W Wenecji byłem już 10-12 razy i zawsze odkrywam w niej coś nowego.Uważam,że każdy człowiek,który ma się za kulturalnego i inteligentnego powinien odwiedzić to miasto.Sceptykom odradzam-to nie dla nich.
dodano 2008-10-02 17:46:49

przez 83.26.182.249 host: aqw249.neoplus.adsl.tpnet.pl